Trong những năm qua, đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên Viện kiểm sát huyện Quế Võ luôn đề cao tinh thần trách nhiệm, chú trọng việc học tập, rèn luyện nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát giải quyết các vụ, việc dân sự, góp phần bảo đảm việc giải quyết các vụ, việc dân sự kịp thời, đúng pháp luật. Tuy nhiên, quá trình thực hiện chức năng nhiệm vụ, có lúc, có nơi chưa phát huy hết được đầy đủ quyền năng pháp lý của Ngành; không phát hiện được những thiếu sót của Thẩm phán, Hội đồng xét xử để yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo quy định của pháp luật. Một số báo cáo đề xuất vẫn còn sơ sài, chưa nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, chưa nắm chắc các quy định của pháp luật nên không phát hiện được những vi phạm nghiêm trọng của Tòa án, dẫn đến tình trạng án hủy án có lỗi của Kiểm sát viên; một số phiếu kiểm sát bản án gửi lên cấp trên không kịp thời, quá thời hạn kháng nghị của VKSND cấp tỉnh...

Những tồn tại, hạn chế nêu trên có cả do nguyên nhân chủ quan và khách quan, tuy nhiên nguyên nhân chủ quan giữ vai trò quyết định, do lãnh đạo đơn vị có lúc còn chưa thật sự chú trọng, quan tâm đúng mức tới khâu công tác kiểm sát này; chưa thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, nhắc nhở. Cán bộ, Kiểm sát viên làm công tác này còn yếu, chưa có nhiều kinh nghiệm; chưa nắm vững các quy định của pháp luật và hướng dẫn nghiệp vụ của ngành, đồng thời còn kiêm nhiệm nhiều khâu công tác cho nên chất lượng và hiệu quả công tác kiểm sát giải quyết án dân sự chưa cao.

Quán triệt và triển khai thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 01/CT-VKSTC ngày 20 tháng 12 năm 2017 của Viện trưởng VKSND tối cao về công tác của ngành Kiểm sát nhân dân năm 2018, trong đó nêu rõ “toàn ngành xác định nhiệm vụ nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính, vụ việc dân sự, kinh doanh thương mại, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật là một trong những nhiệm vụ trọng tâm”. Để thực hiện hiệu quả Chỉ thị của Viện kiểm sát nhân dân tối cao; tập thể lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân huyện Quế Võ, đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác kiểm sát giải quyết vụ án dân sự, kinh doanh thương mại, lao động và những viêc khác theo quy định của pháp luật (sau đây gọi là công tác kiểm sát giải quyết án dân sự).

Thứ nhất, tăng cường và đổi mới công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành:

Thường xuyên quán triệt, kiểm tra việc thực hiện các chỉ thị, kế hoạch, chương trình công tác hàng năm của đơn vị liên quan đến công tác kiểm sát giải quyết án dân sự. Phân công, phân nhiệm rõ ràng, đầy đủ phù hợp với năng lực, sở trường của từng Kiểm sát viên... Quán triệt việc thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 10/CT-VKSNDTC ngày 6/4/2016 của Viện trưởng Viện KSND tối cao về tăng cường công tác kháng nghị phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm các vụ án dân sự đến các cán bộ, Kiểm sát viên làm công tác kiểm sát giải quyết án dân sự.

Thường xuyên quan tâm, chỉ đạo kịp thời đối với khâu công tác kiểm sát giải quyết án dân sự; theo dõi sát sao các báo cáo nghiệp vụ về kết quả nghiên cứu hồ sơ, kiểm sát quy trình tố tụng giải quyết các vụ án dân sự tránh tình trạng giao toàn bộ cho cán bộ, Kiểm sát viên tự nghiên cứu, tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động kiểm sát của mình, từ đó nắm được tình hình, diễn biến cũng như những khó khăn, vướng mắc trong công tác để kịp thời chỉ đạo hoặc có những biện pháp hỗ trợ.

Kịp thời cổ vũ động viên đối với những cán bộ, Kiểm sát viên có những thành tích tốt trong công tác nhằm tạo động lực, hứng khởi trong công việc, phát huy năng lực sở trường công tác. Cùng với đó thường xuyên tổ chức họp, kiểm tra nhằm rà soát, đánh giá rút kinh nghiệm một cách nghiêm túc đối với những thiếu sót của cán bộ, Kiểm sát viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đã không phát hiện ra những thiếu sót, vi phạm của Tòa án để kiến nghị, kháng nghị kịp thời theo quy định nhằm nâng cao ý thức, trách nhiệm của cán bộ, Kiểm sát viên khi thực hiện nhiệm vụ.

Tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng, ý thức kỷ luật, rèn luyện đạo đức và lối sống đúng đắn, trong sạch cho cán bộ, Kiểm sát viên để từng cán bộ, Kiểm sát viên nêu cao tinh thần trách nhiệm, thực hiện đúng, đầy đủ chức năng nhiệm vụ, quyền hạn của Viện KSND trong công tác kiểm sát giải quyết án dân sự. Từng cán bộ, Kiểm sát viên của đơn vị phải xác định khâu công tác này cũng quan trọng như các khâu công tác kiểm sát khác.

Thứ hai, phát huy vai trò, trách nhiệm của từng cán bộ, Kiểm sát viên:

 Cán bộ, Kiểm sát viên khi được phân công kiểm sát giải quyết án dân sự phải thật sự nhiệt tình với công việc, có ý thức trách nhiệm đối với nhiệm vụ được giao, thường xuyên cập nhật văn bản pháp luật, chịu khó nghiên cứu, trau dồi kiến thức chuyên môn nghiệp vụ để phục vụ công tác. Để thực hiện tốt công tác kiểm sát giải quyết án dân sự thì mỗi cán bộ, Kiểm sát viên phải thực sự nắm vững các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự, các văn bản pháp luật chuyên ngành có liên quan và các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ, quy chế công tác kiểm sát của ngành cấp trên, từ đó mới phát huy hiệu quả việc thực hiện các quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị trong tố tụng dân sự.

Mỗi cán bộ, Kiểm sát viên thực hiện công tác kiểm sát giải quyết án dân sự ngoài việc mở sổ theo dõi, ghi chép đầy đủ thông tin các vụ án dân sự được Tòa án thụ lý, giải quyết theo đúng quy trình nhằm phục vụ yêu cầu tra cứu, báo cáo thì còn phải thực hiện việc lập hồ sơ kiểm sát theo đúng Quy chế công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ việc dân sự (Ban hành kèm theo Quyết định số 364/QĐ-VKSTC ngày 02 tháng 10 năm 2017 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao), Hướng dẫn số 27/HD-VKSTC-V5 ngày 22/5/2014 của Vụ 5 Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Việc lập hồ sơ kiểm sát đầy đủ, khoa học không chỉ giúp Kiểm sát viên tự tin khi tham gia phiên tòa mà còn giúp cho việc nghiên cứu, xây dựng các chuyên đề nghiệp vụ được thuận lợi.

Khi nghiên cứu hồ sơ, kiểm sát các thông báo, quyết định, bản án do Tòa án chuyển đến phải đối chiếu với các quy định của pháp luật tố tụng dân sự đã đảm bảo về trình tự, thủ tục hay chưa; nội dung giải quyết thể hiện trong các bản án, quyết định có đúng với quy định của pháp luật nội dung hay không. Nếu phát hiện vi phạm trong quá trình giải quyết vụ án dân sự thì KSV cần đề xuất, báo cáo Lãnh đạo đơn vị kịp thời kiến nghị Tòa án khắc phục trong trường hợp vi phạm pháp luật ít nghiêm trọng, quyết định kháng nghị trong trường hợp vi phạm pháp luật nghiêm trọng, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự và người liên quan khác.

Khi tham gia phiên tòa, KSV phải chuẩn bị đầy đủ tài liệu hồ sơ, dự liệu trước những tình huống có thể xảy ra tại phiên tòa, nắm vững các quy định pháp luật tố tụng dân sự và pháp luật nội dung có liên quan đến việc giải quyết các vụ án dân sự để chủ động thực hiện tốt chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự tại phiên tòa sơ thẩm. Phát biểu của Kiểm sát viên tại phiên tòa là sản phẩm của kết quả nghiên cứu hồ sơ, thể hiện kỹ năng, trình độ năng lực của người Kiểm sát viên và thông quá đó tuyên truyền đến nhân dân biết được vị trí, vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự là một cơ quan bảo vệ pháp luật, với những quyền năng đủ mạnh như quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị để bảo vệ pháp chế, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, nhằm tạo được sự ủng hộ, tin cậy của nhân dân.

Đối với những vụ án phức tạp, KSV trực tiếp nghiên cứu cần chủ động báo cáo bằng văn bản một cách trung thực, khách quan để Lãnh đạo có hướng xử lý. Cần thiết họp KSV tại đơn vị để lắng nghe tất cả các ý kiến đóng góp của KSV khác trong đơn vị, để đến thống nhất hướng giải quyết. Nếu vẫn còn đối lập giữa các quan điểm, Lãnh đạo phụ trách và KSV trực tiếp nghiên cứu hồ sơ có báo cáo thỉnh thị cấp trên kịp thời, đúng thời hạn để ngành cấp trên trả lời. Khi ban hành báo cáo thỉnh thị cần phải chi tiết, cụ thể, rõ ràng và nêu cụ thể quan điểm, hướng xử lý viện dẫn căn cứ điều luật cụ thể.

Trong mối quan hệ phối hợp, cán bộ, Kiểm sát viên cần tăng cường mối quan hệ phối hợp với các đồng chí, đồng nghiệp nhằm trao đổi nghiệp vụ; tham khảo, tập hợp những kinh nghiệm, sáng kiến hay để vận dụng phù hợp vào những trường hợp cụ thể của bản thân.

Thứ ba, thực hiện đúng, đầy đủ thao tác nghiệp vụ của Kiểm sát viên trước, trong và sau phiên tòa.

+ Quá trình Tòa án thụ lý vụ án: Ngay sau khi nhận thông báo thụ lý vụ án, Kiểm sát viên được phân công phải lập phiếu kiểm sát thông báo thụ lý xác định có đúng mẫu, đầy đủ nội dung và thời hạn gửi không (Căn cứ Điều 196 BLTTDS và hệ thống mẫu biểu Ban hành kèm theo Nghị quyết số 01/2017/NQ-HĐTP ngày 13 tháng 01 năm 2017 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao). Xác định tranh chấp có thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án, thẩm quyền thụ lý của Tòa án cùng cấp không (Căn cứ Điều 26, Điều 28, Điều 30, Điều 32, Điều 35, Điều 36, 39, 40 BLTTDS). Sau khi nhận Thông báo thụ lý, Viện kiểm sát phải ra Quyết định phân công Kiểm sát viên kiểm sát việc tuân theo pháp luật và tham gia phiên tòa.

+ Quá trình chuẩn bị xét xử: Xác định vụ án có thuộc trường hợp Viện kiểm sát tham gia phiên tòa không (Căn cứ Điều 21 BLTTDS, khoản 4, Điều 27 Luật Tổ chức Viện kiểm sát; Điều 27 Thông tư liên tịch số 02/2016 ngày 31/8/2016 quy định việc phối hợp giữa Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân trong việc thi hành một số quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự); kiểm sát thời hạn giải quyết vụ án (Điều 203 BLTTDS); kiểm sát hoạt động thu thập chứng cứ (Điều 97 BLTTDS); kiểm sát việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời (Căn cứ Chương VIII của BLTTDS). Thực hiện kiểm sát Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự (Điều 212 BLTTDS); kiểm sát Quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết vụ án (Đ214, 217 BLTTDS) để từ đó kiểm sát thời hạn gửi quyết định, hình thức quyết định, nội dung quyết định xem có phù hợp, đúng quy định của pháp luật không từ đó làm căn cứ thực hiện quyền kiến nghị và kháng nghị nếu có vi phạm.

Khi nhận và nghiên cứu hồ sơ vụ án (trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày TA ra quyết định đưa vụ án ra xét xử), Kiểm sát viên phải nghiên cứu hồ sơ vụ án và xác định nội dung, yêu cầu khởi kiện của đương sự; xác định đúng tư cách người tham gia tố tụng (nguyên đơn, bị đơn, người đại diện hợp pháp của đương sự, căn cứ các tài liệu có trong hồ sơ vụ án để xác định chính xác, đầy đủ người có quyền, nghĩa vụ liên quan); xác định người phản tố và yêu cầu phản tố; xác định tính có căn cứ và hợp pháp của các chững cứ do đương sự xuất trình, các chứng cứ do Tòa án thu thập hoặc ủy thác thu thập; đánh giá chứng cứ; xác định những vấn đề chưa được làm rõ; xác định việc chấp hành pháp luật tố tụng của Thẩm phán; xác định việc chấp hành pháp luật của người tham gia tố tụng.

Trường hợp xét thấy tài liệu, chứng cứ chưa bảo đảm cho việc giải quyết vụ án thì cán bộ, Kiểm sát viên báo cáo lãnh đạo Viện kiểm sát để kịp thời yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ bổ sung theo quy định tại khoản 3, Điều 58 BLTTDS và Điều 22 Thông tư liên tịch số 02/2016 ngày 31/8/2016.

Hoạt động chuẩn bị cho việc tham gia phiên tòa phải thực hiện đầy đủ: báo cáo kết quả nghiên cứu hồ sơ vụ án; dự thảo bản phát biểu ý kiến của Kiểm sát viên tại phiên tòa (Điều 262 BLTTDS và Điều 28 Thông tư liên tịch số 02/2016 ngày 31/8/2016) và chuẩn bị nội dung hỏi tại phiên tòa và dự kiến những tình huống mới có thể xảy ra.

+ Quá trình tham gia phiên tòa: Kiểm sát viên phải ghi Bút ký phiên tòa thể hiện đầy đủ những diễn biến chính tại phiên tòa nhằm đảm bảo việc hỏi của Kiểm sát viên không bị trùng với câu hỏi của Hội đồng xét xử và làm căn cứ để đối chiếu với Biên bản phiên tòa; kiểm sát chặt chẽ phần thủ tục bắt đầu phiên tòa. Trước khi tham gia hỏi, Kiểm sát viên phải lắng nghe các câu hỏi của Hội đồng xét xử, của những người tham gia tố tụng và nội dung trả lời của những người tham gia tố tụng để xem xét những vấn đề của vụ án đã được làm rõ chưa, có phát sinh tình tiết mới không. Câu hỏi của Kiểm sát viên phải rõ ràng, dễ hiểu, tranh việc hỏi không đúng trọng tâm, đặt câu hỏi rườm rà, khó hiểu. Khi  Kiểm sát viên phát biểu ý kiến, phải kịp thời bổ sung, chỉnh sửa nội dung cần thiết vào dự thảo Bản phát biểu ý kiến của Kiểm sát viên cho phù hợp với diến biến phiên tòa. Kiểm sát viên cũng cần chú ý đến tác phong, giọng đọc khi phát biểu ý kiến.

+ Sau khi kết thúc phiên tòa: Kiểm sát viên báo cáo kết quả phiên tòa cho lãnh đạo Viện. Sau khi nhận được bản án, Kiểm sát viên lập phiếu kiểm sát bản án và gửi cho Viện KSND tỉnh đúng quy định. Nếu phát hiện Tòa án có vi phạm thì báo cáo lãnh đạo Viện kiến nghị Tòa án khắc phục vi phạm hoặc vào sổ theo dõi để tập hợp kiến nghị. Căn cứ tài liệu kiểm sát từ khi Tòa án thụ lý đến giai đoạn xét xử, khi phát hiện Tòa án có vi phạm nghiêm trọng, Kiểm sát viên phải mạnh dạn đề xuất Lãnh đạo đơn vị, nêu căn cứ pháp lý cụ thể để Lãnh đạo xem xét kháng nghị theo thẩm quyền. Nếu đã hết thời hạn kháng nghị, thì phải kịp thời báo cáo bằng văn bản, nêu cụ thể những vi phạm và căn cứ pháp lý. Đồng thời, chuyển hồ sơ để phòng nghiệp vụ cấp trên, xem xét kháng nghị theo quy định.

Thứ tư, làm tốt công tác phối hợp với Tòa án cùng cấp và Viện kiểm sát

Phối hợp hiệu quả với Tòa án cùng cấp để việc giải quyết các vụ án dân sự được nhanh chóng và đúng quy định pháp luật; tạo điều kiện để cả hai đơn vị hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Thường xuyên trao đổi, kịp thời xin ý kiến thỉnh thị phòng nghiệp vụ Viện tỉnh để có hướng giải quyết đúng quy định của pháp luật và phù hợp với thực tiễn, nhất là đối với những vụ án phức tạp, có nhiều vướng mắc.

Trao đổi, tham khảo kinh nghiệm với các đơn vị đã làm tốt, có nhiều sáng kiến, kinh nghiệm hoặc cách làm đạt hiệu quả cao trong công tác kiểm sát bản án, quyết định, công tác thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị; qua đó, học tập, nhân rộng các điển hình làm tốt, hỗ trợ cho nhau để hoàn thành tốt công tác kiểm sát tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự gắn với mục tiêu xây dựng đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên “Vững về chính trị, giỏi về nghiệp vụ, tinh thông về pháp luật, công tâm và bản lĩnh, kỷ cương và trách nhiệm”.
Ngô Thanh Tuấn - Viện KSND huyện Quế Võ