Một trong 10 luật có hiệu lực thi hành từ 01/01/2019 đó là Luật tố cáo đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIV, kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 12/6/2018. Với phạm vi điều chỉnh quy định về tố cáo và giải quyết tố cáo đối với hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ và hành vi vi phạm pháp luật khác về quản lý nhà nước trong các lĩnh vực; bảo vệ người tố cáo; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc quản lý công tác giải quyết tố cáo.

Với nguyên tắc giải quyết tố cáo là phải kịp thời, chính xác, khách quan, đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và thời hạn theo quy định của pháp luật; việc giải quyết tố cáo phải bảo đảm an toàn cho người tố cáo; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố cáo trong quá trình giải quyết tố cáo.

Luật tố cáo 2018 bao gồm 9 chương, 67 điều (tăng 1 chương và 17 điều so với Luật tố cáo 2011) và có nhiều quy định mới đáng quan tâm.Tại Điều 15 đã quy định độc lập về thẩm quyền giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ của Viện kiểm sát nhân dân bao gồm: Viện trưởng Viện KSND cấp huyện có thẩm quyền giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện công vụ của công chức do mình quản lý trực tiếp; Viện trưởng VKSND cấp tỉnh giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện công vụ của Viện trưởng, Phó Viện trưởng VKSND cấp huyện, công chức khác do mình quản lý trực tiếp; giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện công vụ của VKSND cấp huyện; Viện trưởng Viện KSND cấp cao giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện công vụ của công chức do mình quản lý trực tiếp; Viện trưởng VKSND tối cao giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện công vụ của Viện trưởng, Phó Viện trưởng VKSND cấp cao; Viện trưởng, Phó Viện trưởng VKSND cấp tỉnh; việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ của công chức, viên chức khác do mình quản lý trực tiếp; giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ của cơ quan, tổ chức do mình quản lý trực tiếp, của VKSND cấp cao, VKSND cấp tỉnh.

Từ Điều 22 đến Điều 27 quy định về hình thức tố cáo, tiếp nhận, xử lý ban đầu thông tin tố cáo được tách ra thành một mục riêng mà không quy định chung vào phần trình tự, thủ tục giải quyết tố cáo như Luật tố cáo 2011 nhằm tạo điều kiện thuận lợi ngay từ ban đầu cho việc thực hiện tố cáo và giải quyết tố cáo. Việc xử lý ban đầu thông tin tố cáo được quy định trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được tố cáo, cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm vào sổ, phân loại, xử lý ban đầu thông tin tố cáo, kiểm tra xác minh thông tin về người tố cáo và điều kiện thụ lý tố cáo; trường hợp phải kiểm tra, xác minh tại nhiểu địa điểm hoặc phải ủy quyền cho cơ quan, tổ chức có thẩm quyền kiểm tra, xác minh thì thời hạn này có thể kéo dài hơn nhưng không quá 10 ngày làm việc. Trường hợp đủ điều kiện thụ lý thì ra quyết định thụ lý tố cáo theo quy định; trường hợp không đủ điều kiện thụ lý thì không thụ lý tố cáo và thông báo ngay cho người tố cáo biết lý do không thụ lý tố cáo. như vậy sẽ rõ ràng hơn đối với các trường hợp đủ điều kiện thụ lý, đồng thời đối với những trường hợp không đủ điều kiện thụ lý sẽ được giải quyết nhanh gọn hơn và giảm tải được một số thủ tục giải quyết như trước đây.

Trường hợp thông tin có nội dung tố cáo nhưng không rõ họ tên, địa chỉ của người tố cáo hoặc qua kiểm tra, xác minh không xác định được người tố cáo hoặc người tố cáo sử dụng họ tên của người khác để tố cáo hoặc thông tin có nội dung tố cáo được phản ánh không theo quy định của Luật tố cáo nhưng có nội dung rõ ràng về người có hành vi vi phạm pháp luật, có tài liệu, chứng cứ cụ thể về hành vi vi phạm pháp luật và có cơ sở để thẩm tra, xác minh thì cơ quan, tổ chức, cá nhân tiếp nhận tiến hành việc thanh tra, kiểm tra theo thẩm quyền hoặc chuyển đến cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền để tiến hành việc thanh tra, kiểm tra phục vụ cho công tác quản lý.

Về trình tự giải quyết tố cáo theo Điều 28 Luật tố cáo 2018 đã được rút gọn bỏ phần công khai kết luận nội dung tố cáo, quyết định xử lý hành vi vi phạm bị tố cáo và còn 4 bước thay vì 5 bước như trước đây, 4 bước giải quyết bao gồm: Thụ lý tố cáo - xác minh nội dung tố cáo - kết luận nội dung tố cáo và xử lý kết luận nội dung tố cáo của người giải quyết tố cáo.

Về thời hạn giải quyết tố cáo đã được rút ngắn là không quá 30 ngày kể từ ngày thụ lý tố cáo. Đối với vụ việc phức tạp có thể gia hạn giải quyết tố cáo một lần không quá 30 ngày. Đối với vụ việc đặc biệt phức tạp có thể gia hạn giải quyết tố cáo hai lần, mỗi lần không quá 30 ngày.

Khi có một trong các căn cứ sau đây thì người giải quyết tố cáo ra quyết định tạm đình chỉ việc giải quyết tố cáo đó là: Cần đợi kết quả giải quyết của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác hoặc đợi kết quả giải quyết vụ việc khác có liên quan; cần đợi kết quả giám định bổ sung, giám định lại; khi có một trong các trường hợp: Người tố cáo rút toàn bộ nội dung tố cáo, trừ một số trường hợp theo quy định; người bị tố cáo là cá nhân chết và nội dung tố cáo chỉ liên quan đến trách nhiệm của người bị tố cáo; vụ việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật hoặc quyết định đã có hiệu lực của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền thì người giải quyết tố cáo ra quyết định đình chỉ việc giải quyết tố cáo.

Ngoài những điểm mới cơ bản nêu trên đây, Luật tố cáo 2018 còn có nhiều điều được sửa đổi, bổ sung so với Luật tố cáo 2011.
Nguyễn Thị Mỹ Lệ - Viện KSND tỉnh Bắc Ninh