1. Về phạm vi điều chỉnh được quy định tại Điều 1, bổ sung thêm phạm vi điều chỉnh đối với tha tù trước thời hạn có điều kiện, hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn, đình chỉ hoạt động vĩnh viễn, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định, cấm huy động vốn; quyền, nghĩa vụ của  pháp nhân thương mại chấp hành án hình sự.

2. Đối với các trường hợp phải trưng cầu giám định y khoa được quy định tại Khoản 7 Điều 25 và Điểm b Khoản 5 Điều 37 của Luật.

3. Bổ sung Quy định về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân để đảm bảo quyền con người, quyền công dân phù hợp với các quy định của Hiến pháp. Điều 27 quy định phạm nhân có các quyền như:

- Được bảo hộ tính mạng, sức khỏe, tài sản, tôn trọng danh dự, nhân phẩm; được phổ biến quyền và nghĩa vụ của mình, nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân;

- Được bảo đảm chế độ ăn, ở, mặc, đồ dùng sinh hoạt cá nhân, chăm sóc y tế theo quy định; gửi, nhận thư, nhận quà, tiền; đọc sách, báo, nghe đài, xem truyền hình phù hợp với điều kiện của nơi chấp hành án;

- Được tham gia hoạt động thể dục, thể thao, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ;

- Được lao động, học tập, học nghề;

- Được gặp, liên lạc với thân nhân, đại diện cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân; đối với phạm nhân là người nước ngoài được thăm gặp, tiếp xúc lãnh sự;

- Được tự mình hoặc thông qua người đại diện để thực hiện giao dịch dân sự theo quy định của pháp luật;

- Được bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo; được đề nghị xét đặc xá, bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật;

- Được tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, hưởng chế độ, chính sách về bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật;

- Được sử dụng kinh sách, bày tỏ niềm tin tín ngưỡng, tôn giáo theo quy định của pháp luật;

- Được khen thưởng khi có thành tích trong quá trình chấp hành án.

 Đồng thời Phạm nhân có các nghĩa vụ như:

- Chấp hành bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật, quyết định của cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan thi hành án hình sự trong quá trình thi hành án hình sự và các quyết định khác của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;

- Chấp hành nội quy của cơ sở giam giữ phạm nhân, các tiêu chuẩn thi đua chấp hành án;

- Chấp hành yêu cầu, mệnh lệnh, hướng dẫn của cán bộ cơ sở giam giữ phạm nhân;

- Lao động, học tập, học nghề theo quy định;

- Phạm nhân làm hư hỏng, làm mất hoặc hủy hoại tài sản của người khác thì phải bồi thường.

4. Tại Điều 28 về tiếp nhận người chấp hành án phạt tù

... Khi tiếp nhận người chấp hành án phạt tù, trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện có trách nhiệm: Kiểm tra thông tin để xác định đúng người chấp hành án phạt tù theo quyết định thi hành án của Tòa án; Lập biên bản giao nhận người chấp hành án phạt tù, biên bản bàn giao hồ sơ, tài liệu; Kiểm tra người chấp hành án phạt tù; kiểm tra và xử lý đồ vật mang theo trước khi đưa vào buồng giam; Tổ chức khám sức khỏe cho người chấp hành án phạt tù và trẻ em dưới 36 tháng tuổi theo mẹ vào trại giam (nếu có); Giải thích quyền, nghĩa vụ của phạm nhân; phổ biến nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân. Đồng thời cơ quan tiếp nhận phổ biến cho phạm nhân thực hiện một số quy định trong đó bổ sung thêm Phạm nhân chỉ được đưa vào buồng giam các giấy tờ có giá, các loại thẻ thanh toán bằng hình thức điện tử, vàng, bạc, đá quý, kim loại quý thì phải gửi trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện quản lý.

5. Điều 30 quy định về giam giữ phạm nhân, Luật mới đã bổ sung thêm 02 đối tượng được giam giữ riêng đó là Phạm nhân có con dưới 36 tháng tuổi theo mẹ vào trại giam và phạm nhân là người đồng tính, người chuyển đổi giới tính, người chưa xác định rõ giới tính có thể được giam giữ riêng.

6. Về chế độ lao động của phạm nhân, tại khoản 4 Điều 32 bổ sung quy định phạm nhân được nghỉ lao động trong các trường hợp: Phạm nhân bị bệnh, không đủ sức khỏe lao động và được y tế trại giam xác nhận; Phạm nhân đang điều trị tại cơ sở y tế; Phạm nhân có con dưới 36 tháng tuổi đang ở cùng mẹ trong trại giam mà bị bệnh, được y tế trại giam xác nhận; Phạm nhân nữ có thai được nghỉ lao động trước và sau khi sinh con theo quy định của pháp luật về lao động.

7. Điều 35 quy định việc xếp loại chấp hành án phạt tù. Phạm nhân được nhận xét, đánh giá kết quả chấp hành án phạt tù theo tuần, tháng, quý, 06 tháng, 01 năm. Việc nhận xét, đánh giá phải bảo đảm khách quan, công bằng, công khai, dân chủ và bảo đảm tính liên tục. Căn cứ kết quả thực hiện các tiêu chuẩn thi đua chấp hành án phạt tù, nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân, học tập, lao động cải tạo, kết quả khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội gây ra để nhận xét, đánh giá và xếp loại chấp hành án phạt tù cho phạm nhân theo một trong các mức tốt, khá, trung bình, kém. Kết quả xếp loại chấp hành án phạt tù theo quý, 06 tháng, 01 năm phải bằng văn bản, được lưu hồ sơ phạm nhân. Phạm nhân lập công thì được nâng mức xếp loại chấp hành án phạt tù.

8. Điều 45 quy định về tái hòa nhập cộng đồng: Trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện có trách nhiệm tổ chức chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng trước khi phạm nhân chấp hành xong án phạt tù, được đặc xá, tha tù trước thời hạn có điều kiện. Nội dung chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng như: Tư vấn tâm lý, hỗ trợ các thủ tục pháp lý; Định hướng nghề nghiệp, tìm kiếm việc làm; Hỗ trợ một phần kinh phí từ Quỹ hòa nhập cộng đồng của trại giam... Nhà nước khuyến khích cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân tạo điều kiện, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù, người được đặc xá, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện tái hòa nhập cộng đồng bằng các biện pháp gồm: Thông tin, truyền thông, giáo dục về tái hòa nhập cộng đồng; Dạy nghề, giải quyết việc làm; Trợ giúp về tâm lý và hỗ trợ các thủ tục pháp lý...

9. Phạm nhân được nhận tiền, đồ vật qua đường bưu chính theo Khoản 4 Điều 52: Phạm nhân được nhận quà là tiền, đồ vật do thân nhân gửi qua đường bưu chính không quá 02 lần trong 01 tháng. Trại giam, trại tạm giam, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện có trách nhiệm tiếp nhận tiền, đồ vật mà thân nhân của phạm nhân gửi cho phạm nhân và bóc, mở, kiểm tra để phát hiện và xử lý đồ vật thuộc danh mục cấm theo quy định của pháp luật.

10. Bổ sung các quy định về tha tù trước thời hạn có điều kiện được quy định tại mục 3, chương III từ Điều 57 đến Điều 72.

11. Về thi hành án tử hình được quy định tại Chương IV của Luật (từ Điều 77 đến Điều 83) bao gồm bổ sung một số quy định đến việc thành lập Hội đồng thi hành án tử hình cụ thể hơn về thời gian, mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan; hồ sơ thi hành án tử hình; giải quyết việc xin nhận tử thi, tro cốt và hài cốt của người bị thi hành án tử hình.

12. Quy định về thi hành án hình sự đối với pháp nhân thương mại được quy định từ Điều 158 đến Điều 166 của Luật. Đây là quy định mới bao gồm quy định về cơ quan được giao nhiệm vụ thi hành án; Quyết định thi hành án; thủ tục thi hành án; hồ sơ thi hành án; Quyền và nghĩa vụ của pháp nhân thương mại chấp hành án; Cưỡng chế thi hành án; trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước đối với pháp nhân thương mại; Chuyển giao nghĩa vụ thi hành trong trường hợp pháp nhân thương mại tổ chức lại và cấp giấy chứng nhận chấp hành xong hình phạt, giấy chứng nhận chấp hành xong biện pháp tư pháp.

13. Tại Điều 167 của Luật quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong kiểm sát thi hành án hình sự quy định rõ hơn trong việc trực tiếp kiểm sát việc thi hành án hình sự thay vì định kỳ và đột xuất kiểm sát việc tuân theo pháp luật như trước đây, đồng thời bổ sung việc kiểm sát việc thi hành án đối với pháp nhân thương mại. Tại Khoản 4 quy định cụ thể việc đề nghị miễn , hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án; tham gia phiên họp xét giảm, miễn thời hạn chấp hành án, tha tù trước thời hạn có điều kiện, hủy quyết định tha tù trước thời hạn có điều kiện, buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo; Bổ sung tại Khoản 8 thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát thi hành án hình sự.

14. Tại 5 khoản của Điều 169 của Luật Luật thi hành án hình sự 2019 quy định cụ thể về trách nhiệm thực hiện yêu cầu, quyết định, kháng nghị, kiến nghị của Viện kiểm sát về thi hành án hình sự. So với Điều 143 Luật thi hành án hình sự quy định rõ ràng và chi tiết hơn.

Ngoài ra Luật thi hành án hình sự 2019 còn một số quy định khác đã được bổ sung, sửa đổi khắc phục được những bất cập, hạn chế trong việc áp dụng pháp luật./.

Nguyễn Thị Mỹ Lệ, Phòng 8 - VKSND tỉnh Bắc Ninh