Quá trình thực hiên nhiệm vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm án hình sự  năm 2019, Phòng thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm án hình sự (Phòng 7) - Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bắc Ninh nhận thấy các đơn vị Viện kiểm sát cấp huyện đã chú trọng làm tốt công tác kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm. Tuy nhiên, qua theo dõi thấy còn một vài trường hợp do không làm tốt công tác kiểm sát bản án nên không phát hiện được những vi phạm của bản án hình sự sơ thẩm, dẫn đến bị cấp phúc thẩm sửa, hủy án. Để hạn chế tình trạng  Bản án hình sự sơ thẩm bị cấp phúc thẩm sửa, huỷ án,  tôi xin nêu một số dạng vi phạm dẫn đến cấp phúc thẩm phải sửa, hủy án và đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác kiểm sát bản án như sau:

1. Một số dạng vi phạm, thiếu sót

* Những vi phạm dẫn đến Bản án hình sự sơ thẩm bị cấp phúc thẩm huỷ án để điều tra, xét xử lại theo thủ tục sơ thẩm:

Trong năm 2019, Tòa án cấp phúc thẩm tuyên hủy 01 vụ án để điều tra, xét xử lại theo thủ tục sơ thẩm do phát sinh tình tiết mới.  Mặc dù vụ án bị hủy do tại phiên tòa phúc thẩm phát sinh tình tiết mới không thể bổ sung, làm rõ tại phiên tòa phúc thẩm, nhưng qua nghiên cứu toàn bộ tài liệu có trong hồ sơ vụ án do Cơ quan CSĐT thu thập và thông qua công tác thực hành quyền công tố - Kiểm sát xét xử phúc thẩm thấy rằng, quá trình điều tra, giải quyết của cấp sơ thẩm còn có những tồn tại sau:

Việc bắt giữ và lập biên bản phạm tội quả tang cũng như việc thu thập chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án chưa đảm bảo, thiếu chặt chẽ như; việc mời người làm chứng, trình tự thủ tục niêm phong vật chứng, xác định địa điểm khi bắt giữ đối tượng v.v… Chính vì vậy dẫn đến tại phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm bị cáo phản cung và cung cấp chứng cứ mới đề nghị HĐXX phúc thẩm tuyên bố bị cáo không phạm tội.

Ngoài ra, việc thực hiện những quy định của BLTTHS có trường hợp còn thiếu sót, vi phạm nguyên tắc xét xử liên tục được quy định tại khoản 2 Điều 250 Bộ luật Tố tụng hình sự, vì vậy Viện kiểm sát nhân dân huyện Yên Phong đã ban hành kháng nghị phúc thẩm đề nghị Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh xét xử phúc thẩm theo hướng hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để xét xử lại theo quy định của pháp luật.

* Những vi phạm dẫn đến Bản án bị kháng nghị phúc thẩm để sửa án sơ thẩm:

Một số trường hợp, mức án do Hội đồng xét xử tuyên đối với bị cáo có sự chênh lệch so với đề nghị của Kiểm sát viên thực hành quyền công tố tại phiên toà. Mức hình phạt mà Hội đồng xét xử áp dụng đối với bị cáo là quá nhẹ và không áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “Phạm tội 2 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự đối với các bị cáo. Đối với vụ án này,  Phòng 7 đã tham mưu Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bắc Ninh  kháng nghị phúc thẩm để sửa án sơ thẩm theo hướng áp dụng thêm tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “Phạm tội 2 lần trở lên” theo quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật hình sự  và tăng hình phạt đối với các bị cáo.

Ngoài ra, việc vận dụng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ của một số bản án còn thiếu chính xác, chưa phù hợp quy định pháp luật, Phòng 7 đã trao đổi với các đơn vị để rút kinh nghiệm.

Đối với những vi phạm nêu trên của Tòa án hai cấp, Viện kiểm sát đã kiến nghị vi phạm với Chánh án Tòa án cùng cấp trong việc thực hiện các quy định của Bộ luật hình sự và Bộ luật tố tụng hình sự, trong hoạt động xét xử của Tòa án. Kết quả các bản kiến nghị của Viện kiểm sát hai cấp đều được TAND hai cấp tỉnh Bắc Ninh  tiếp thu khắc phục. Đối với kháng nghị của VKS hai cấp đến nay chưa xét xử.

2. Nguyên nhân dẫn đến những vi phạm của cấp sơ thẩm

Để xảy ra tình trạng trên là do Lãnh đạo và Kiểm sát viên được phân công chưa nghiên cứu kỹ nội dung bản án, chưa thực hiện nghiêm túc công tác kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án theo tinh thần các Chỉ thị về tăng cường công tác kháng nghị phúc thẩm, cụ thể:

Lãnh đạo đơn vị trực tiếp chỉ đạo giải quyết án hình sự chưa sâu sát trong việc kiểm sát bản án, thường giao hết trách nhiệm kiểm sát bản án cho Kiểm sát viên, dẫn đến có trường hợp bản án áp dụng thiếu tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ đối với bị cáo mà cả Lãnh đạo và Kiểm sát viên đều không phát hiện được…

Kiểm sát viên được phân công kiểm sát bản án còn chủ quan, thiếu trách nhiệm trong việc kiểm sát bản án hoặc do năng lực chuyên môn còn hạn chế nên không phát hiện được những vi phạm, thiếu sót của bản án. Mặt khác, trong quá trình kiểm sát điều tra, truy tố, Kiểm sát viên chưa làm hết trách nhiệm nên khi được giao nhiệm vụ thực hành quyền công tố và kiềm sát điều tra vụ án còn chủ quan, chưa bám sát được tiến độ điều tra, không kịp thời phát hiện những chứng cứ còn thiếu hoặc chưa phát hiện những vi phạm trong quá trình thu thập chứng cứ của Cơ quan điều tra để yêu cầu điều tra kịp thời. 

3. Một số giải pháp khắc phục vi phạm, nâng cao chất lượng công tác kiểm sát Bản án hình sự sơ thẩm.

Để hạn chế mức thấp nhất tình trạng bản án hình sự sơ thẩm có vi phạm dẫn đến cấp phúc thẩm sửa, hủy án, tôi đề xuất một số giải pháp sau:

Một là:  Lãnh đạo các đơn vị phải chủ động chỉ đạo tổ chức thực hiện tốt công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử tại phiên tòa, cũng như sau phiên tòa nhằm phát hiện kịp thời các vi phạm của bản án sơ thẩm để kháng nghị. Tăng cường công tác kiểm sát bản án sơ thẩm và lập phiếu kiểm sát bản án theo đúng quy định. Khắc phục ngay vi phạm  thời hạn gửi bản án cho Phòng 7. Kiểm sát chặt chẽ bản án, quyết định của Tòa án để kịp thời phát hiện vi phạm, thiếu sót của bản án, kiên quyết kháng nghị phúc thẩm. Những trường hợp vi phạm nhưng không nghiêm trọng thì tổng hợp lại để kiến nghị yêu cầu Tòa án khắc phục. Hàng tháng Phòng 7 thông báo về tình hình kết quả kiểm sát bản án, quyết định sơ thẩm của Viện kiểm sát cấp dưới theo đúng Chỉ thị công tác của Viện trưởng VKSND tối cao.

Hai là: Kiểm sát viên thực hành quyền công tố tại phiên tòa phải kịp thời phát hiện vi phạm tố tụng trong hoạt động xét xử của HĐXX, sau phiên tòa phải quan tâm đến việc kiểm sát biên bản phiên tòa để phát hiện kịp thời sai sót của thư ký phiên tòa, từ đó đối chiếu lại giữa kết quả xét hỏi và tranh luận tại phiên tòa cùng với đề nghị trong  luận tội của Viện kiểm sát, trên cơ sở đó nghiên cứu, xem xét việc nhận định về tội danh, việc áp dụng pháp luật để định tội, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự có căn cứ pháp luật hay không, nếu có vi phạm phải kịp thời báo cáo Lãnh đạo Viện xem xét việc kháng nghị phúc thẩm.

Ba là: Đối với những vụ án bị Tòa án cấp phúc thẩm sửa án sơ thẩm hoặc hủy bản án sơ thẩm để điều tra, xét xử lại hoặc đình chỉ do trách nhiệm của Viện kiểm sát, Lãnh đạo các đơn vị phải tổ chức kiểm điểm rút kinh nghiệm nghiêm túc, xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm của các cá nhân, trên cơ sở đó đề ra các biện pháp khắc phục.

Bốn là: Tăng cường công tác giáo dục tư tưởng, đạo đức, ý thức trách nhiệm cho cán bộ, Kiểm sát viên; tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao năng lực, trình độ mọi mặt cho cán bộ, Kiểm sát viên. Muốn làm tốt công tác này, Kiểm sát viên phải tích cực trong việc tự nghiên cứu, học tập và thường xuyên cập nhật các văn bản pháp luật để áp dụng vào thực tiễn công tác.

Phùng Đức Khương - Phòng 7 Viện KSND tỉnh Bắc Ninh