Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Nước ta là một nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân... chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra"(1). Bác đặc biệt quan tâm đến Tổ chức bộ máy nhà nước, Bác ngày đêm trăn trở làm sao để xây dựng được bộ máy công quyền từ Trung ương đến địa phương, hoạt động có hiệu quả và làm sao để cán bộ, công chức thực sự là người gần dân, là công bộc của nhân dân, tận tụy phục vụ nhân dân. Trong cơ cấu của bộ máy nhà nước Bác đặc biệt rất chú trọng việc xây dựng hệ thống cơ quan tư pháp vì người hiểu rõ đây chính là các cơ quan trọng yếu trong tổ chức bộ máy nhà nước, Bác cũng đã nói: "Tư pháp có tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt người dân mới có được hệ thống pháp luật bảo vệ". Riêng đối với cơ quan Công tố, sau này là Viện kiểm sát, Bác luôn giành tình cảm đặc biệt, Bác chỉ đạo rất sâu sát và toàn diện từ việc hoàn thiện mô hình tổ chức, cử nhân sự lãnh đạo cho ngành, đến việc đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với cán bộ kiểm sát.

Trên cơ sở kết quả Hội nghị cải cách tư pháp tháng 3-1950 do Người chủ trì, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 85-SL ngày 22-5-1950 về cải cách tư pháp và luật tố tụng, và Sắc lệnh số 103/SL ngày 5-6-1950 quy định mối liên hệ giữa Ủy ban kháng chiến với các cơ quan chuyên môn. Trước đây, đối với các việc dân sự (việc hộ) thường chỉ liên quan đến các đương sự, nên Viện Công tố bị hạn chế tham gia quá trình giải quyết loại việc này. Tuy nhiên, sau cải cách tư pháp năm 1950, với sự chỉ đạo của Bác Hồ, vai trò của Viện Công tố trong lĩnh vực này được tăng cường một bước, công tố được giao trách nhiệm kháng cáo việc dân sự (việc hộ). Ðồng thời, còn tăng cường trách nhiệm của công tố trong giám sát việc giam giữ, thi hành án hình sự và thi hành án dân sự để bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

 Tại phiên họp ngày 29-4-1958, Quốc hội đã nghe Chính phủ báo cáo và thông qua đề án tăng cường bộ máy Chính phủ và bộ máy Nhà nước, trong đó có nội dung thành lập hệ thống Viện Công tố độc lập. Viện Công tố được tách thành một hệ thống độc lập, tổ chức từ trung ương đến địa phương, Viện Công tố trung ương trực thuộc Hội đồng Chính phủ, có trách nhiệm, quyền hạn ngang một Bộ (tiền thân của Viện Kiểm sát nhân dân sau này). Ðồng thời, Quốc hội đã đề cử đồng chí Bùi Lâm(2), nguyên Vụ trưởng Hành chính - Tư pháp làm Viện trưởng Công tố Trung ương. Ngoài nhiệm vụ thực hành quyền công tố Viện công tố còn được giao nhiệm vụ giám sát việc chấp hành pháp luật trong lĩnh vực tư pháp (bao gồm: Giám sát các hoạt động điều tra, xét xử, thi hành án, giam, giữ, cải tạo). Trong lĩnh vực tố tụng dân sự, Viện Công tố có trách nhiệm khởi tố và tham gia tố tụng đối với những vụ án quan trọng liên quan lợi ích của Nhà nước.

Năm 1959, Nhiệm vụ của cách mạng nước là xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở Miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở Miền Nam. Trước đòi hỏi của lịch sử cần phải có một hệ thống pháp chế thống nhất, Đảng và Quốc hội quyết định sửa đổi Hiến pháp năm 1946. Xác định rõ yêu cầu mới của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa "đòi hỏi pháp luật phải được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, đòi hỏi một sự nhất trí về mục đích và hành động trong nhân dân, giữa nhân dân và Nhà nước, cũng như giữa những ngành hoạt động nhà nước với nhau, nếu không đạt được sự thống nhất trong việc chấp hành pháp luật thì sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội sẽ gặp nhiều khó khăn"(3).

Trên tinh thần đó,  Chủ tịch Hồ Chí Minh với cương vị là Chủ tịch Ủy ban sửa đổi Hiến pháp đã trực tiếp chỉ đạo thiết lập một hệ thống cơ quan mới trong bộ máy Nhà nước – đó chính là - Viện Kiểm sát Nhân dân với nhiệm vụ là giữ vững pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm và thống nhất. Đồng thời Bác đã đề cử nhân sự lãnh đạo cao nhất cho ngành đó là đồng chí Hoàng Quốc Việt, người chiến sĩ Cộng sản kiên cường, mẫu mực, nhà lãnh đạo tài năng của Ðảng sang giữ chức vụ Viện trưởng Kiểm sát nhân dân tối cao đầu tiên. Thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Ðảng và Bác Hồ đối với ngành Kiểm sát. Ðảm nhận trọng trách do Trung ương Ðảng và Bác Hồ giao, đồng chí Hoàng Quốc Việt đã toàn tâm, toàn ý cho việc củng cố và phát triển hệ thống Viện Kiểm sát Nhân dân trong suốt 16 năm liền khi giữ cương vị là Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Đồng chí đã cùng tập thể lãnh đạo của toàn ngành đề ra những chủ trương, định hướng, biện pháp công tác hết sức đúng đắn, có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát, nhằm phục vụ nhiệm vụ chiến lược của cách mạng, góp phần quan trọng củng cố pháp chế, trong xây dựng và thực hiện pháp luật. Những chủ trương công tác và biện pháp chỉ đạo của đồng chí Hoàng Quốc Việt đối với ngành kiểm sát nhân dân không chỉ đúng trong giai đoạn những năm 60, đầu những năm 70 của thế kỷ 20 mà còn nguyên giá trị đối với công cuộc cải cách tư pháp, đổi mới ngành kiểm sát nhân dân giai đoạn hiện nay.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương mẫu mực về đạo đức cách mạng, một nhân cách trong sáng, thanh tao, suốt đời tận tụy vì nhân dân, vì Tổ quốc. Mỗi ngành nghề, mỗi tầng lớp nhân dân, Bác luôn có những lời nói về đạo đức cách mạng thật giản dị mà sâu sắc, thấm thía. Ðối với cán bộ kiểm sát, Bác căn dặn Cán bộ kiểm sát phải “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn". 

Để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc trước sự quan tâm đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với ngành Kiểm sát. Mỗi cán bộ, Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân luôn ghi nhớ, biết hơn và không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao trình độ, phẩm chất đạo đức, nỗ lực phấn đấu, vượt qua khó khăn, thử thách, hoàn thành trọng trách mà Ðảng và nhân dân giao phó. Lời dặn dò sâu sắc và trí tuệ của Bác qua 60 năm vẫn còn nguyên giá trị. Chúng ta phải tiếp tục thực hiện thật tốt để lời dạy của Bác trở thành nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của ngành, để cán bộ ngành Kiểm sát nhân dân không ngừng học tập, phấn đấu và làm theo.

Là một cán bộ thuộc thế hệ cán bộ trẻ trong ngành Kiểm sát, bản thân tôi luôn ý thức sâu sắc về chức năng, nhiệm vụ của Ngành và tự nhủ với bản thân phải không ngừng học tập, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, rèn luyện bản lĩnh chính trị, kỹ năng nghiệp vụ để trở thành người cán bộ kiểm sát "vững về chính trị, giỏi về nghiệp vụ, tinh thông về pháp luật, công tâm và bản lĩnh, kỷ cương và trách nhiệm"; xứng đáng với mười chữa vàng Bác Hồ trao tặng cho cán bộ ngành Kiểm sát.  

Tài liệu tham khảo:

(1) Hồ Chí Minh toàn tập. T5. NXB Sự thật, Hà Nội, 1985, tr 299.

(2) Tạp chí kiểm sát ngày 08/6/2011

 

(3) Tờ trình Hiến pháp năm 1959, Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 1960.

 

(4) Nghị quyết 49-NQ/TW ngày 2-6-2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020

Lê Thị Thúy Điệp – Viện KSND huyện Yên Phong