Bàn về nghĩa vụ chịu án phí của người được hưởng công sức gìn giữ, tôn tạo di sản trong các vụ án tranh chấp chia thừa kế

Người trực tiếp quản lý, trông coi, sửa chữa, xây dựng, hoặc tôn tạo di sản, có công sức gìn giữ, tôn tạo di sản, làm tăng giá trị di sản được Tòa án xem xét thanh toán chi phí hoặc trích một phần di sản tương ứng trong các vụ án tranh chấp thừa kế. Tuy nhiên, nghĩa vụ chịu án phí của những người này hiện còn nhiều quan điểm khác nhau.

Trong quá trình thực hiện việc kiểm sát giải quyết các vụ án dân sự, nhận thấy có nhiều quan điểm về chủ đề trên như sau:

+ Có quan điểm cho rằng đối với phần trích chia công sức đóng góp trong các vụ án chia di sản thừa kế không phải chịu án phí dù là ai được hưởng.

+ Có quan điểm cho rằng đối với phần trích chia công sức đóng góp chia làm 2 trường hợp: nếu người được hưởng thuộc về hàng thừa kế thì vẫn phải chịu án phí theo quy định; nếu người được hưởng không thuộc hàng thừa kế thì không phải chịu án phí nếu yêu cầu độc lập được chấp nhận dù có yêu cầu độc lập hay không? Còn nếu có yêu cầu độc lập nhưng không được chấp nhận thì vẫn phải chịu án phí dân sự sơ thẩm theo quy định.

+ Có quan điểm cho rằng người thứ ba - là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập và được Tòa án chấp nhận trích chia công sức đóng góp di sản nhưng lại tự nguyện cho lại hàng thừa kế thì không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm theo quy định.

Theo quy định tại Khoản 7 Điều 27 của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án quy định: quy định: “Đối với vụ án liên quan đến chia tài sản chung, di sản thừa kế thì nghĩa vụ chịu án phí dân sự sơ thẩm được xác định như sau:

a) Khi các bên đương sự không xác định được phần tài sản của mình hoặc mỗi người xác định phần tài sản của mình trong khối tài sản chung, phần di sản của mình trong khối di sản thừa kế là khác nhau và có một trong các bên yêu cầu Tòa án giải quyết chia tài sản chung, di sản thừa kế đó thì mỗi bên đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm theo mức tương ứng với giá trị phần tài sản mà họ được chia, được hưởng trong khối tài sản chung hoặc trong khối di sản thừa kế. Đối với phần Tòa án bác đơn yêu cầu thì người yêu cầu chia tài sản chung, di sản thừa kế không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm. Trường hợp Tòa án xác định tài sản chung, di sản thừa kế mà đương sự yêu cầu chia không phải là tài sản của họ thì đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch;

b) Trường hợp đương sự đề nghị chia tài sản chung, chia di sản thừa kế mà cần xem xét việc thực hiện nghĩa vụ về tài sản với bên thứ ba từ tài sản chung, di sản thừa kế đó thì:

Đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm đối với phần tài sản họ được chia sau khi trừ đi giá trị tài sản thực hiện nghĩa vụ với bên thứ ba; các đương sự phải chịu một phần án phí ngang nhau đối với phần tài sản thực hiện nghĩa vụ với bên thứ ba theo quyết định của Tòa án.

Người thứ ba là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không có yêu cầu độc lập hoặc có yêu cầu nhưng yêu cầu đó được Tòa án chấp nhận thì không phải chịu án phí đối với phần tài sản được nhận. Người thứ ba có yêu cầu độc lập nhưng yêu cầu đó không được Tòa án chấp nhận phải chịu án phí dân sự có giá ngạch đối với phần yêu cầu không được chấp nhận.

Theo quy định trên, người được trích chia di sản vì có công sức đóng góp (giữ gìn, tôn tạo, quản lý di sản) trong vụ án chia thừa kế được phân ra các trường hợp:

- Nếu họ là người ngoài diện được hưởng thừa kế (người có quyền, nghĩa vụ liên quan còn gọi là người thứ ba), họ có yêu cầu độc lập đề nghị được hưởng công sức giữ gìn tôn tạo di sản mà nguyên đơn, bị đơn đang tranh chấp yêu cầu chia thừa kế hoặc không có yêu cầu độc lập nhưng có đương sự trong vụ án yêu cầu về việc người thứ ba hưởng công sức giữ gìn tôn tạo từ di sản thì án phí dân sự sơ thẩm được quy định như sau:

+ Nếu yêu cầu của người liên quan hoặc yêu cầu của các đương sự khác được chấp nhận, tòa án chấp nhận cho họ được hưởng phần công sức giữ gìn tôn tạo thì không phải chịu án phí đối với giá trị phần tài sản nhận được; những người được thừa kế theo pháp luật hoặc di chúc phải chịu án phí sơ thẩm có giá ngạch theo mức tương ứng giá trị phần tài sản mà người thứ ba được hưởng trong khối di sản thừa kế.

+ Nếu yêu cầu của họ không được chấp nhận thì họ phải chịu án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch tương ứng đối với yêu cầu không được chấp nhận.

+ Đối với trường hợp người thứ ba được trích chia công sức đóng góp nhưng sau đó chuyển cho người được hưởng di sản thừa kế thì người được nhận lại không phải chịu án phí vì theo quy định trên xác định người thứ ba không phải chịu án phí đối với phần công sức trích chia nếu được Tòa án chấp nhận yêu cầu. Do đó, xác định người nhận lại giá trị phần trích chia cũng không phải chịu án phí là có căn cứ.

 - Nếu người được hưởng công sức gìn giữ tôn tạo di sản thuộc diện thừa kế (theo pháp luật hoặc theo di chúc):

+ Nếu họ có yêu cầu thì họ phải chịu án phí đối với những yêu cầu trích chia công sức được chấp nhận.Đối với những yêu cầu trích chia công sức không được chấp nhận họ vẫn phải chịu án phí có giá ngạch tương ứng với yêu cầu đó.

+ Nếu họ không có yêu cầu hoặc do đương sự khác có yêu cầu những người thuộc hàng thừa kế hưởng phần tài sản do có công sức đóng góp, nêu yêu cầu không được chấp nhận thì những người thuộc hàng thừa kế không phải chịu án phí đối với phần yêu cầu đó.

Trên đây là ý kiến mang tính chất tham khảo, rất mong nhận được sự trao đổi nghiệp vụ của các đồng nghiệp.

Nguyễn Thị Việt Anh - Phòng 9