Ngày 19/3/2026, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) tối cao ký Quyết định số 05/QĐ-VKSTC ban hành Quy chế tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp (sau đây gọi tắt là Quy chế số 05), thay thế Quy chế được ban hành kèm theo Quyết định số 222/QĐ-VKSTC-V12 ngày 22/6/2023.
Quy chế số 05 gồm 07 Chương, 25 Điều, được VKSND tối cao ban hành trong bối cảnh hệ thống pháp luật về tư pháp tiếp tục được hoàn thiện, đặc biệt là các quy định liên quan đến bảo vệ quyền con người, quyền công dân và yêu cầu đổi mới tổ chức, hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân. Quy chế đã kịp thời thể chế hóa các chủ trương, quy định mới, đồng thời khắc phục những hạn chế phát sinh trong thực tiễn thi hành Quy chế trước đó. Trong đó, có một số điểm mới quan trọng như sau:
- Thứ nhất, về khái niệm tại Điều 2 của Quy chế số 05 đã bổ sung cách hiểu đối với “Hoạt động tư pháp”, “Đơn vị nghiệp vụ giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo”, “đơn vị chủ trì” và “đơn vị phối hợp”, theo đó:
+ Khái niệm “Hoạt động tư pháp” đã được mở rộng, bổ sung thêm lĩnh vực tố tụng công ích để phù hợp với chức năng, nhiệm vụ mới của ngành Kiểm sát nhân dân theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo về lợi ích công.
+ Đơn vị nghiệp vụ giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo là đơn vị được giao nhiệm vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử án hình sự; đơn vị kiểm sát việc giải quyết các vụ, việc dân sự, hôn nhân và gia đình, các vụ án hành chính, vụ việc kinh doanh thương mại, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật; đơn vị kiểm sát thi hành án dân sự; đơn vị kiểm sát giam giữ và thi hành án hình sự.
+ Đơn vị chủ trì là đơn vị có trách nhiệm chính trong việc tham mưu cho Viện trưởng giải quyết khiếu nại, tố cáo; kiểm tra quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật.
+ Đơn vị phối hợp là đơn vị trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp với đơn vị chủ trì trong việc tham mưu cho Viện trưởng giải quyết khiếu nại, tố cáo; kiểm tra quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật.
Việc đưa ra các khái niệm cụ thể nhằm phân định rõ chức năng, thẩm quyền giữa các đơn vị trong ngành Kiểm sát nhân dân khi tiếp công dân, khắc phục tình trạng chồng chéo, nâng cao hiệu quả phối hợp trong xử lý, giải quyết đơn trong hoạt động tư pháp.
Kiểm sát viên VKSND tỉnh Bắc Ninh tiếp công dân, nhận đơn theo quy định
- Thứ hai, về tiếp nhận, xử lý đơn: Điều 8, Điều 9 Quy chế số 05 đã quy định rõ trách nhiệm của các đơn vị trong Ngành, theo đó, đơn vị kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo về tư pháp là đầu mối tiếp nhận đơn, còn các đơn vị nghiệp vụ chịu trách nhiệm chính trong việc xử lý, giải quyết, cụ thể:
+ Đối với đơn khiếu nại, tố cáo, đề nghị, kiến nghị, phản ánh trong hoạt động tư pháp như: tố tụng hình sự, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính, tố tụng công ích, thủ tục phá sản, ... thuộc thẩm quyền của Viện kiểm sát cấp mình thì đơn vị kiểm sát giải quyết khiếu nại tố cáo về tư pháp chuyển đến các đơn vị nghiệp vụ tương ứng để xử lý, giải quyết theo thẩm quyền.
+ Đơn liên quan đến kiểm sát việc thi hành tạm giữ, tạm giam, thi hành biện pháp cầm đi khỏi nơi cư trú và thi hành án hình sự thì đơn vị kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo về tư pháp chuyển đến đơn vị được giao nhiệm vụ kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự để xử lý, quản lý, giải quyết hoặc kiểm sát việc giải quyết theo thẩm quyền.
+ Đơn liên quan đến việc thi hành án dân sự, thi hành án hành chính, thi hành quyết định tuyên bố phá sản thì đơn vị kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo về tư pháp chuyển đến đơn vị được giao nhiệm vụ kiểm sát thi hành án dân sự để xử lý, quản lý, giải quyết hoặc kiểm sát việc giải quyết theo thẩm quyền.
Việc giao các đơn vị nghiệp vụ xử lý, giải quyết đơn là phù hợp với thực tiễn công tác, do các đơn vị nghiệp vụ trực tiếp thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp nên nắm rõ nội dung, tiến độ giải quyết vụ việc, dẫn đến việc xử lý đơn được chính xác hơn.
Ngoài ra, tại khoản 7 Điều 9 Quy chế số 05 cũng bổ sung việc xếp lưu đơn đối với các đơn có nội dung chống đối đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đơn có nội dung chia rẽ đoàn kết dân tộc, tôn giáo; đơn có lời lẽ thô tục, bôi nhọ, xúc phạm danh dự, uy tín của cá nhân, cơ quan, tổ chức, đơn vị. Quy chế cũng quy định rõ việc lưu đơn phải được thông báo cho người gửi đơn ít nhất 01 lần.
- Thứ ba, trong công tác quản lý đơn: Tại Điều 10 Quy chế số 05 cũng quy định các đơn vị nghiệp vụ có trách nhiệm gửi hoặc thông báo kết quả xử lý, giải quyết đơn cho người gửi đơn, cơ quan chuyển đơn; phối hợp cung cấp kết quả xử lý, giải quyết đơn cho đơn vị kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo về tư pháp cùng cấp để phục vụ việc phân loại, xử lý, quản lý đơn.
- Thứ tư, về thẩm quyền, nhiệm vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo:
Tại khoản 7 Điều 11, khoản 4 Điều 14 của Quy chế số 05 đã bổ sung thẩm quyền giải quyết khiếu nại của Viện kiểm sát đối với việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng để phù hợp với quy định của Luật tư pháp người chưa thành niên có hiệu lực từ 01/01/2026.
Tại Điều 12, Điều 14 của Quy chế số 05 đã quy định rõ đơn vị nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo là đơn vị chủ trì trong giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp. Việc sửa đổi này là phù hợp với thực tiễn khi các đơn vị nghiệp vụ thường xuyên theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra về nghiệp vụ đối với Viện kiểm sát cấp dưới; trực tiếp thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp đối với các vụ việc của VKSND cấp tỉnh nên nắm rõ nội dung, tiến độ của vụ việc, đối tượng bị khiếu nại, quyền và nghĩa vụ của người có đơn… Từ đó, góp phần nâng cao tính chủ động, trách nhiệm và chất lượng tham mưu trong giải quyết khiếu nại, tố cáo.
- Thứ năm, Quy chế cũng đã có những nội dung mới phù hợp với chủ trương của Ngành Kiểm sát nhân dân trong việc đẩy mạnh ứng dụng thông tin trong các hoạt động nghiệp vụ, cụ thể: Tại khoản 7 Điều 3 Quy chế số 05 đã bổ sung thêm hình thức tiếp công dân trực tuyến; tại khoản 9 Điều 9 cũng bổ sung quy định về việc phân loại, xử lý đối với đơn gửi và nhận qua các phương tiện điện tử…Những nội dung này phù hợp với xu hướng chuyển đổi số, góp phần nâng cao hiệu quả, tính kịp thời và khả năng tiếp cận của người dân đối với hoạt động của cơ quan kiểm sát.
Quy chế số 05 là bước hoàn thiện quan trọng trong cơ chế tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát hoạt động này trong ngành Kiểm sát nhân dân. Các điểm mới của Quy chế không chỉ có ý nghĩa về mặt pháp lý mà còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp. Trong thời gian tới, việc triển khai đồng bộ, nghiêm túc Quy chế số 05 sẽ là cơ sở quan trọng để bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đồng thời nâng cao vị thế, uy tín của ngành Kiểm sát nhân dân trong hệ thống các cơ quan tư pháp.
Nguyễn Thùy Trang, Thanh tra - Khiếu tố
Thông tin tuyển dụng, đấu thầu, thanh lý
