Chưa thống nhất giữa quy định về thời hạn niêm yết và thời hạn mở phiên họp trong giải quyết yêu cầu tuyên bố một người mất tích theo Bộ luật Tố tụng dân sự

Trong thời gian qua, công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ, việc dân sự trên địa bàn Viện KSND khu vực 8 luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tỉnh và sự hướng dẫn nghiệp vụ kịp thời của Phòng 9. Qua đó, nhiều khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn đã được tháo gỡ, hướng dẫn kịp thời, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát của đơn vị.

Tuy nhiên, từ thực tiễn công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ, việc dân sự, đặc biệt là đối với các yêu cầu tuyên bố một người mất tích, vẫn còn tồn tại một số quy định chưa thực sự thống nhất, dẫn đến cách hiểu và áp dụng pháp luật chưa đồng bộ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, việc cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng là nghĩa vụ bắt buộc của các cơ quan tiến hành tố tụng nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự và những người tham gia tố tụng. Các văn bản tố tụng phải được cấp, tống đạt, thông báo gồm: Thông báo, giấy báo, giấy triệu tập, giấy mời trong tố tụng dân sự; Bản án, quyết định của Tòa án; Quyết định kháng nghị của Viện kiểm sát; các văn bản của cơ quan thi hành án dân sự và các văn bản tố tụng khác mà pháp luật có quy định.

Trong trường hợp không thể thực hiện việc cấp, tống đạt trực tiếp thì phải tiến hành niêm yết công khai theo quy định của pháp luật.bản tố tụng thì phải tiến hành niêm yết công khai theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, quy định pháp luật hiện hành về thời hạn niêm yết văn bản tố tụng đang tồn tại sự chưa thống nhất với quy định về thời hạn mở phiên họp xét đơn yêu cầu tuyên bố một người mất tích.

Đối với yêu cầu tuyên bố một người mất tích, khoản 4 Điều 388 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định: “4. Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày kết thúc thời hạn thông báo quy định tại khoản 2 Điều này thì Tòa án phải mở phiên họp xét đơn yêu cầu”. Trong khi đó, khoản 3 Điều 179 Bộ luật Tố tụng dân sự lại quy định “3. Thời hạn niêm yết công khai văn bản tố tụng là 15 ngày, kể từ ngày niêm yết”.

Qua đối chiếu hai quy định nêu trên có thể thấy, kể từ thời điểm hết thời hạn 04 tháng kể từ ngày đăng, phát thông báo tìm kiếm người bị yêu cầu tuyên bố mất tích lần đầu tiên thì Tòa án chỉ có thời hạn 10 ngày để vừa ra thông báo vừa mở phiên họp xét đơn yêu cầu và ra quyết định đối với yêu cầu tuyên bố một người mất tích. Tuy nhiên, trong thực tế do người bị yêu cầu tuyên bố mất tích đang vắng mặt ở nơi cư trú mà không rõ địa chỉ nơi cư trú mới của họ thì Tòa án phải thực hiện thủ tục niêm yết công khai văn bản cần tống đạt theo quy định tại Điều 179 Bộ luật Tố dụng dân sự và thời hạn niêm yết tối thiểu là 15 ngày.

Thực tiễn cho thấy, nếu Tòa án tuân thủ thời hạn 10 ngày theo quy định tại khoản 4 Điều 388 Bộ luật Tố dụng dân sự thì không đảm bảo đủ thời gian niêm yết 15 ngày theo khoản 3 Điều 179 Bộ luật Tố tụng dân sự. Và ngược lại, nếu bảo đảm thời hạn niêm yết 15 ngày thì không thể thực hiện đúng thời hạn 10 ngày mở phiên họp.

Sự thiếu thống nhất này không chỉ gây khó khăn cho Tòa án trong quá trình tổ chức thực hiện mà còn gây khó khăn cho Viện kiểm sát khi thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự. Trong nhiều trường hợp, việc xác định có hay không vi phạm tố tụng trở nên lúng túng do không có cơ sở pháp lý rõ ràng để ưu tiên áp dụng quy định nào.

Đáng chú ý, hệ quả của sự mâu thuẫn này không chỉ dừng lại ở vấn đề tố tụng mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị yêu cầu tuyên bố mất tích cũng như các chủ thể có liên quan. Việc không bảo đảm đầy đủ trình tự, thủ tục tố tụng có thể dẫn đến việc quyết định của Tòa án bị khiếu nại, kháng nghị, thậm chí bị hủy, sửa.

Từ thực tiễn nêu trên, tác giả cho rằng cần có sự nghiên cứu, hướng dẫn thống nhất trong việc áp dụng các quy định có liên quan, theo hướng bảo đảm tối đa quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia tố tụng và bảo đảm tính hợp pháp của trình tự, thủ tục giải quyết vụ việc. Đồng thời, về lâu dài, cần kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự theo hướng thống nhất về thời hạn, tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình áp dụng.

Việc kịp thời nhận diện và trao đổi những bất cập trong quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng không chỉ góp phần nâng cao chất lượng công tác kiểm sát mà còn phục vụ yêu cầu hoàn thiện pháp luật, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật tố tụng dân sự.

Nguyễn Thị Tuyết - VKSND khu vực 8